AI TRONG TUYỂN DỤNG KHÔNG PHÂN BIỆT ĐỐI XỬ NHƯNG VẪN TẠO RA THIÊN LỆCH
Trong vài năm trở lại đây, trí tuệ nhân tạo (AI) được xem như “trợ lý đắc lực” của bộ phận nhân sự: sàng lọc hồ sơ nhanh hơn, giảm tải cho HR, và được kỳ vọng sẽ mang lại tính khách quan trong tuyển dụng. Tuy nhiên, khi AI ngày càng tham gia sâu vào các vòng đánh giá ứng viên – từ CV đến phỏng vấn – một câu hỏi lớn bắt đầu được đặt ra: Liệu AI có thực sự trung lập, hay vẫn đang âm thầm áp đặt những chuẩn mực vô hình lên ứng viên? Một nghiên cứu công bố năm 2025 và được chấp nhận trình bày tại hội thảo AIES 2025 (AI, Ethics, and Society) đã cung cấp một góc nhìn đáng suy ngẫm về vấn đề này. Dưới đây Hitsuji Hr Academy xin đưa ra một số điểm đáng chú ý rút ra từ nghiên cứu về sự thiên lệch ngầm của AI trong tuyển dụng.

1. MỘT SỐ THÔNG TIN CƠ BẢN CỦA NGHIÊN CỨU

Nghiên cứu có tên “Invisible Filters: Cultural Bias in Hiring Evaluations Using Large Language Models”, được thực hiện bởi các nhà nghiên cứu đến từ University of Lausanne (Thụy Sĩ) và International Institute of Information Technology Bangalore (Ấn Độ), đăng tải trên nền tảng học thuật arXiv năm 2025.

Ảnh: Nghiên cứu đăng trên arXiv

Nguồn: arXiv

🌟Phạm vi & cỡ mẫu: 200 bản transcript phỏng vấn xin việc bằng tiếng Anh gồm 100 ứng viên tại Vương quốc Anh và 100 ứng viên tại Ấn Độ
Tất cả dữ liệu đều được ẩn danh hoàn toàn: không tên, không trường học, không địa điểm, không thông tin cá nhân.
🌟Hai mô hình AI được sử dụng để đánh giá: GPT-4o và Gemini Flash 1.5
🌟Cách thức đánh giá: AI được yêu cầu đóng vai nhà tuyển dụng và chấm điểm ứng viên dựa trên các tiêu chí quen thuộc trong phỏng vấn:
👉Mức độ phù hợp để tuyển dụng (Hireability)
👉Ấn tượng tổng thể
👉Khả năng tự thể hiện (Self-promotion)
👉Khả năng kể chuyện và diễn đạt (Storytelling)
Điểm quan trọng: nội dung chuyên môn không phải trọng tâm, mà là cách AI diễn giải năng lực của ứng viên dựa vào cách diễn đạt ngôn ngữ của họ.

2. NHỮNG ĐIỂM ĐÁNG CHÚ Ý TỪ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

🌟 AI không “thiên vị con người”, mà thiên vị CÁCH DIỄN ĐẠT. Kết quả của nghiên cứu có một xu hướng nhất quán:
👉Ứng viên tại Ấn Độ liên tục được chấm điểm thấp hơn ứng viên tại Anh trên hầu hết các tiêu chí.
👉Sự chênh lệch này vẫn tồn tại ngay cả khi mọi thông tin nhận diện đã bị loại bỏ.
⇒  AI không đánh giá dựa trên xuất thân, mà dựa trên phong cách ngôn ngữ gắn với văn hoá. Các mô hình AI có thể đang áp dụng những tiêu chuẩn văn hóa phương Tây (vốn phổ biến trong dữ liệu đào tạo) để đánh giá ứng viên, vô tình tạo ra rào cản cho những người có phong cách giao tiếp khác.

Ảnh: AI ngầm thiên vị phong cách ngôn ngữ chuẩn phương Tây

Nguồn: Internet
 

🧠 AI ngầm có chuẩn mực ngôn ngữ lí tưởng của nó. Phân tích sâu hơn cho thấy:
👉AI có xu hướng đánh giá cao cách diễn đạt: Ngắn gọn, trực tiếp, có tính kể chuyện theo phong cách Anh – Mỹ
👉Những cách diễn đạt: Câu dài, mang tính học thuật, phổ biến trong tiếng Anh Ấn Độ lại thường bị AI chấm điểm thấp hơn, dù nội dung không kém chất lượng.
⇒ Nói cách khác, AI đang vô thức coi một phong cách giao tiếp cụ thể là dấu hiệu của năng lực, đây là một dạng bias tinh vi mà HR khi sử dụng công cụ AI có thể khó nhận ra.
Điểm đáng chú ý khác là khi nhóm nghiên cứu thay đổi như tên ứng viên, giới tính, vùng miền thì kết quả hầu như không thay đổi. Điều đó cho thấy bias không nằm ở “nhãn danh tính”, mà nằm ở chuẩn mực giao tiếp mà AI được huấn luyện để coi là tối ưu. Đây là dạng thiên lệch tinh vi, khó phát hiện hơn nhiều so với bias giới tính hay chủng tộc truyền thống.

3. ĐIỀU DOANH NGHIỆP VÀ BỘ PHẬN TUYỂN DỤNG CẦN LƯU TÂM

Nghiên cứu này đặt ra một cảnh báo quan trọng cho các tổ chức đang ứng dụng AI trong tuyển dụng:
⚠️AI có thể loại bỏ ứng viên tiềm năng ngay từ vòng đầu, chỉ vì họ không nói theo “chuẩn” mà AI quen thuộc.
⚠️Việc sử dụng AI mà thiếu kiểm soát có thể:
❌Giảm đa dạng văn hoá trong đội ngũ
❌Chuẩn hoá một kiểu ứng viên “an toàn”
❌Làm nghèo nguồn nhân lực về lâu dài

Ảnh: Doanh nghiệp áp dụng AI trong tuyển dụng cần lưu ý

Nguồn: Internet

AI không sai – AI chỉ phản chiếu dữ liệu, tiêu chí và chuẩn mực mà con người đã đưa vào nó. Vấn đề nằm ở chỗ: nhiều doanh nghiệp chưa đủ nhận thức để thiết kế và giám sát quá trình đó.

4. HỌC CÁCH DÙNG AI ĐÚNG TRONG TUYỂN DỤNG & ĐÀO TẠO - TỪ CÔNG CỤ ĐẾN TƯ DUY 

AI sẽ không biến mất khỏi tuyển dụng và đào tạo. Điều quan trọng là HR và lãnh đạo nhân sự cần hiểu rõ AI đang làm gì, làm như thế nào, và nên - không nên giao quyền gì cho AI.
Tại Hitsuji HR Academy, khoá học “AI trong Tuyển dụng & Đào tạo” được thiết kế để:
👉Giúp HR hiểu bản chất vận hành của AI, không chỉ là cách sử dụng công cụ
👉Nhận diện các rủi ro như bias, lệch chuẩn, phụ thuộc AI
👉Biết cách kết hợp AI – dữ liệu nội bộ – tư duy nhân sự để ra quyết định hiệu quả và nhân văn hơn
👉Ứng dụng AI vào cả tuyển dụng lẫn thiết kế đào tạo, thay vì dùng rời rạc

Ảnh: Khoá học Hitsuji Hr Academy

Nguồn: Internet

📩 FOLLOW FANPAGE ĐỂ NHẬN THÔNG TIN VỀ KHOÁ HỌC VÀ KHÔNG BỎ LỠ NHỮNG BÀI VIẾT HỮU ÍCH TRONG THỜI GIAN TỚI!
--------------------------
𝐇𝐈𝐓𝐒𝐔𝐉𝐈 𝐇𝐑 𝐀𝐂𝐀𝐃𝐄𝐌𝐘
---𝐸𝑛ℎ𝑎𝑛𝑐𝑒 𝑆𝑘𝑖𝑙𝑙𝑠, 𝐸𝑛ℎ𝑎𝑛𝑐𝑒 𝐶𝑎𝑟𝑒𝑒𝑟𝑠---
Contact us at:
☎ 0705 619 568
📩 daotao@hitsuji-vn.com
🌎 Website: https://hitsujihr.com.vn/